Wolne Oprogramowanie jest udostępniane na warunkach pozwalających użytkownikowi na jego swobodne studiowanie, rozpowszechnianie i modyfikację. Licencje na korzystanie z Wolnego Oprogramowania nie zawierają restrykcji, których celem byłaby maksymalizacja zysku właściciela praw autorskich przy jednoczesnym skrajnym ograniczeniu praw użytkownika.
Przeciwieństwem Wolnego Oprogramowania są programy określane jako „własnościowe” (termin ten pochodzi od oryginalnego słowa „proprietary”; czasem będziemy też używać określenia „zamknięte oprogramowanie”). Większości własnościowych aplikacji nie wolno pod żadnym pozorem modyfikować. Zazwyczaj jest to zresztą praktycznie niemożliwe, gdyż producent programu nie dostarcza jego kodu źródłowego (a jedynie jego postaci wynikowej – wykonywalnej, zrozumiałej dla maszyny).
Coraz częściej zdarzają się sytuacje, gdy licencja zabrania nawet prób poznania sposobu działania takich programów. Wolno je zainstalować i uruchamiać tylko na pojedynczym komputerze, nawet jeśli użytkownik korzysta zamiennie z kilku maszyn. Licencje zamkniętego oprogramowania miewają jeszcze jeden zasadniczy cel: maksymalne ograniczenie ewentualnej odpowiedzialności producenta, który nie chce odpowiadać za własne błędy, a często nawet przyznać się do ich istnienia. Wersje z poprawionymi błędami sprzedaje się częstokroć jako „nowe” produkty, obarczając użytkowników kosztami poprawek, które przecież powinny zostać dokonane w ramach bezpłatnego serwisu. W przypadku Wolnego Oprogramowania takie postępowanie nie jest możliwe, ponieważ uzytkownik otrzymuje pełen kod źródłowy, pozwalający ujrzeć jak na dłoni wszystkie mechanizmy działania programu.
Twórcy Wolnego Oprogramowania udostępniają je bez ograniczeń, gdyż cenią sobie te wartości, które są fundamentem rozwoju nauki: współpracę, wzajemną krytykę i wymianę idei. Sądzą, że satysfakcja z dzieła cenionego i użytecznego dla innych jest warta więcej niż można kupić za pieniądze. Dzieło doskonalone przez użytkowników ma szanse rozwijać się szybciej niż jego komercyjne odpowiedniki i przetrwać pierwotnego twórcę. Chęć zysku nie jest dla wspomnianych ludzi wystarczająco dobrym powodem, by ograniczać przepływ informacji. Z tego powodu dzielą się swoim dorobkiem z innymi. Są również przeciwnikami patentowania oprogramowania i algorytmów, uważając je za wspólny dorobek ludzkości.
Często popełnianym błędem jest utożsamianie Wolnego Oprogramowania z oprogramowaniem „niekomercyjnym”. W rzeczywistości Wolne Oprogramowanie można sprzedawać, można zarabiać na usługach i wdrożeniach z nim związanych, można też odsprzedawać je wraz z wartością dodaną.
Najbardziej znane przykłady Wolnego Oprogramowania to:
* Linux – jądro (najważniejsza część) systemu operacyjnego, tworzone w ciągu minionych dziesięciu lat przez Linusa Torvaldsa i kilkuset programistów z całego świata. Systemy korzystające z Linuksa zarządzają co czwartym serwerem internetowym na świecie.
* GNU – nazwa ta określa najstarszy projekt stworzenia kompletnego, swobodnego środowiska komputerowego, prowadzony od ponad 15 lat przez Richarda Stallmana i Free Software Foundation. Narzędzia GNU, w tym kompilatory, biblioteki, edytory, programy narzędziowe umożliwiły powstanie Linuxa i w każdym komputerze z Linuksem zawierają więcej kodu niż jądro systemu, a więc kompletne środowisko określane bywa jako GNU/Linux.
Elementem projektu GNU jest też licencja GPL, której przemyślana formuła jest podstawową przyczyną powodzenia Linuksa i wielu innych projektów.
* Apache – najpopularniejszy na świecie serwer WWW, obsługujący ponad 60% aktywnych serwisów internetowych na świecie.
* Sendmail i inne programy służące do przekazywania poczty elektronicznej, zainstalowane na wiekszości pocztowych serwerów internetowych
* BIND – program obsługujący system nazw domenowych. Tłumaczy on liczbowe adresy internetowe na nazwy zrozumiałe dla ludzi. Dzięki niemu możliwe jest np. otwarcie strony WWW RWO po wpisaniu w przeglądarce adresu www.opensourcepl.org.
* GIMP – słynny program do edycji grafiki, uważany za konkurenta aplikacji kosztujących ponad 1000 USD.
* Xfree86 – wszechstronne i wydajne graficzne środowisko pracy przeznaczone dla systemów typu UNIX.
* Samba – serwer plików i drukarek oraz kontroler domeny dla sieci stacji roboczych Windows stanowiący funkcjonalny odpowiednik serwerów Windows.
* OpenOffice – w pełni otwarta wersja Star Office, pakiet biurowy składający się z edytora tekstu, arkusza kalkulacyjnego, programu do tworzenia prezentacji multimedialnych i modułu obsługi baz danych.
Wolne Oprogramowanie jest używane m.in. w polskim Sejmie, Senacie oraz wielu wielkich zakładach przemysłowych. Zawdzięcza ono swój sukces nie tylko niskiej (najczęściej zerowej) cenie nabycia, ale i oparciu na podstawowych wartościach humanistycznych, stawiających człowieka – zarówno twórcę, jak i użytkownika – na pierwszym miejscu. Wolne Oprogramowanie powstaje dzięki współpracy grup ludzi z całego świata. Wokół najpopularniejszych projektów skupiają się setki programistów, poświęcających swój czas na tworzenie dóbr powszechnego użytku i doskonalących w ten sposób swoje umiejętności.
